Zübük, Güldürürken Düşündüren, Yarım Asırdır Değişmeyen Bir Siyasi Hiciv

Kemal Sunal filmleri yalnızca güldürmek için çekilmiş yapımlar değildir. Pek çoğu, döneminin toplumsal sorunlarını mizah ve hiciv yoluyla geniş kitlelere anlatan; izleyiciyi güldürürken aynı zamanda düşündüren yapımlardır.

Filmlerin çekimleri üzerinden yaklaşık yarım asır geçti. Bugün bu filmleri yeniden izlediğimizde ise insan ister istemez şu soruyu soruyor:

“Gerçekten ne kadar ilerleyebildik?”

Çünkü yıllar önce eleştirilen bürokratik yozlaşma, liyakatsizlik, yoksulluk, sınıf ve statü farklılıkları, rüşvet, iltimas, adam kayırmacılık ve adaletsizlik gibi meselelerin bugün de tartışılıyor olması insanın içini acıtan bir durumdur.

Oysa toplumlar yaşadıkları olumsuzluklardan ders çıkardıkları ölçüde gelişir.

İlk olumsuzluk tecrübedir.
İkincisi hatadır.
Üçüncüsü ise artık yapılmaması gereken bir tekrardır.

Aziz Nesin’in aynı adlı romanından uyarlanan, Kartal Tibet’in yönettiği ve Kemal Sunal’ın İbrahim Zübükzade karakterine hayat verdiği Zübük (1980), Türk sinemasının önemli toplumsal ve siyasal hiciv örneklerinden biridir.

Film; siyasetten bürokrasiye, rüşvetten iltimasa, liyakatsizlikten adam kayırmacılığa kadar pek çok meseleyi mizahın gücünden yararlanarak anlatır.

Belki de Zübük’ü bugün hâlâ önemli kılan şey anlatılanların tamamının günümüzde de eksilmeden yaşanıyor olmasıdır.

İzlerken gülüyoruz; fakat film bittikten sonra, neye güldüğümüzü düşünmeye başlarız; ağlanacak halimize gülmekteyiz adeta.

Filmin televizyonlarda ve yaygın video platformlarında neden sınırlı biçimde yer aldığı konusunda farklı değerlendirmeler bulunmakla birlikte, eserin yasaklandığına ilişkin doğrulanmış güncel bir bilgiye rastlamadım. Bu nedenle filmi yalnızca bir komedi olarak değil, çekildiği dönemin toplumsal ve siyasal atmosferini anlatan bir eser olarak değerlendirmek daha anlamlı olacaktır.

Zübük filmini akademik açıdan incelemek isteyenler için ayrıca Yunus Namaz ve Ayşegül Şahin tarafından hazırlanan “Kartal Tibet Sinemasında Toplumsal Meselelerin Zübük (1980) Filmi Üzerinden İncelenmesi” başlıklı akademik çalışmayı aşağıdaki bağlantıdan okuyabilir ve indirebilirsiniz.

KARTAL TİBET SİNEMASINDA TOPLUMSAL MESELELERİN ZÜBÜK (1980) FİLMİ ÜZERİNDEN İNCELENMESİ

İyi seyirler.